Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa

Xưa kia, khi mỗi dịp Tết đến, xuân về, mọi người lại thao thao bất tuyệt bàn về những trò chơi dân gian, nô nức tổ chức các cuộc thi đọ sức “lành mạnh” tạo nên không khí vô cùng vui vẻ. iZdesigner xin được tâm sự cùng bạn những phong tục tập quán, trò chơi cổ truyền, mà khi nhắc đến, không khí Tết lại tràn về.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Trò chơi này thực sự rất vui và thú vị. Không phân biệt độ tuổi, chỉ cần người khéo léo hoặc dành cho những người tập tính kiên trì, hay thật sự thích thú về trò chơi đều có thể chơi được.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Làng Xuân La, huyện Phú Xuyên (Hà Nội) là nơi có truyền thống nặn tò he từ lâu. Ban đầu, họ nặn bằng đất và nung qua lửa những hình con cò, con chim,… rồi cắm vào những hình nặn đó thường là một chiếc kèn, hoặc những thanh có hình dạng dễ thương và đem bán làm đồ chơi làm đồ chơi.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Nếu trong cuộc thi thì xem ai nặn nhanh, đẹp và được bình chọn “yêu thích” nhiều nhất. Sau này, họ chuyển từ nặn bằng đất sang nặn bằng bột gạo.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Hình dáng nặn cũng đa dạng hơn. Từ voi, ngựa, chim,… đến những con vật trong tưởng tượng như rồng, phượng, hạc… những nhân vật cổ tích như Tôn Ngộ Không, Sa Tăng… Tò he có hình dáng, mầu sắc bắt mắt và khi chơi chán có thể ăn được.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Khi nhắc đến tò he, hẳn trong chúng ta ai cũng nhớ tới một loại đồ chơi giản dị mà rất gần gũi đã gắn bó với quãng đời tuổi thơ của mình. Trước đây, nhất là vào các dịp tết thiếu nhi, tết trung thu hay tết nguyên đán, ta đều được cha mẹ mua cho những con tò he về nhà làm đồ chơi với đủ các loại hình thù màu sắc như chim cò, hoa quả, thú vật… Lúc ấy, người ta thường gọi là con bánh vì chỉ được làm từ bột nếp và mang những hình thù hết sức đơn giản như: mâm xôi, con gà, mâm ngũ quả, các con giống chứ chưa đa dạng như bây giờ.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Đây không chỉ là một thứ đồ chơi giản dị, lành mạnh, mà nó còn ẩn chứa trong đó biết bao tâm huyết với nghề, sự tài hoa của người nghệ nhân và tình yêu thương với con trẻ. Giúp các cháu có được nền tảng tinh thần thật trong sáng, vững chắc khi lớn lên.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Tò he vốn được làm từ bột gạo nếp đã luộc chín vừa tới. Ngoài ra để có được những sắc màu sinh động cho sản phẩm, các nghệ nhân đã dùng cách nhuộm phẩm màu cho các cục bột nặn từ chính những nguyên liệu thiên nhiên sẵn có. Ví dụ, màu vàng sẽ được ép từ củ nghệ, ruột quả gấc sẽ cho ta màu đỏ tươi, màu đen từ lá cây nhọ nồi, màu xanh là nhờ vào lá nếp… Đối tượng phục vụ chính của tò he chính là các em thiếu nhi nên vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm rất được chú trọng. Nghệ nhân Đặng Văn Bình chia sẻ: “Đối với những loại tò he làm bằng nguyên liệu truyền thống từ bột gạo nếp thì trẻ em ăn phải sẽ không sao. Nhưng ngày nay, dù là làm bằng bột gạo hay bột nặn cao cấp có cả chất phụ gia tăng độ bền cho sản phẩm thì khuyến cáo các cháu không nên ăn sau khi chơi để đảm bảo vệ sinh”.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Với sự phát triển của công nghệ hiện đại, tò he không chỉ là để cho trẻ em làm đồ chơi đơn thuần. Nó có thể làm vật trưng bày, đồ lưu niệm dành cho cả khách trong nước lẫn khách quốc tế ở bất kỳ lứa tuổi nào. Nếu chỉ dùng bột gạo nếp truyền thống thì sẽ không giữ sản phẩm được lâu, nhưng nếu thay thế bằng bột công nghiệp hoặc cho thêm phụ gia chống ẩm mốc vào thì sẽ gia tăng tuổi thọ của sản phẩm lên đáng kể.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Mỗi năm hoa đào nở Lại thấy ông đồ già Bày mực tàu giấy đỏ Bên phố đông người qua.” Những câu thơ ấy của nhà thơ Vũ Đình Liên đã đi vào lòng mỗi người dân Hà Nội và trở thành nét đẹp của mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến từ bao đời nay. Cứ mỗi dịp xuân về, Phố Ông Đồ ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám lại đầy tấp nập, nhộn nhịp như tô điểm cho sắc xuân tại mảnh đất Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến. Người Việt từ xưa có truyền thống thờ chữ, rước chữ, chơi chữ, xin chữ.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Trong đó, thờ chữ và rước chữ là đối với những chữ của tầng lớp quý tộc, vua chúa. Còn dân gian thì chơi chữ và xin chữ nơi các ông đồ vào những dịp lễ tết trong cộng đồng. Không chỉ vậy, người Việt đặc biệt nâng niu và trân trọng chữ khi từ bao đời nay, những tấm hoành phi, câu đối trong những khu vực đình chùa, miếu mạo hay trong mỗi gia đình vẫn được sử dụng và luôn được đặt ở những nơi trang trọng và linh thiêng nhất. Như vậy để thấy, vai trò của ông đồ là hết sức to lớn khi ông đồ vừa dạy chữ thánh hiền vừa truyền trao nghệ thuật thư pháp – một hình thức văn hoá xem trọng chữ nghĩa của thánh hiền.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Ngày xưa, ông đồ khăn đóng áo, dài thâm, quần chúc bầu trắng, chòm râu bạc phất phơ thật cốt cách, chải chiếu ngồi mài mực trên vỉa hè. Đàng sau ông giăng đầy những chữ Thần, chữ Phúc và những câu đối viết trên giấy màu đỏ khổ to. Bên nghiêng mực và mấy chiếc bút lông, ông đồ nằm bò trên giấy chăm chú thảo những dòng chữ Hán, chữ Nôm như rồng bay, phượng múa. Phố phường từ đó như rực rỡ thêm bằng những tấm giấy lụa, giấy điều…Như nhắc nhở mọi người rằng Tết đang đến. Xin chữ ngày tết, không phải là một việc đơn giản như chúng ta thường nghĩ mà đó là điều thiêng liêng, một việc quan trọng của gia đình. Ông đồ ngày xưa rất được trọng vọng, những nhà có tiền thì mời thầy về tận nhà để dạy chữ cho con cái, những nhà bình thường thì gửi con đến nhà thầy,thầy giỏi học sinh khắp nơi kéo đến học, ngày lễ ngày tết phải sang tết thầy, dân gian có câu: mùng một tết cha, mùng hai tết mẹ, mùng ba tết thầy.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Ngày tết, công việc của thầy đồ càng bận hơn bởi mọi người đến xin chữ, đó là việc mà cả người xin chữ và người cho chữ đều hết sức trân trọng và nâng niu. Ông đồ thường dậy sớm chuẩn bị nghiên mực cho chu đáo mà phải là loại mực tốt nhất thì viết chữ mới đẹp, người xin chữ khăn áo chỉnh tề, sắm một chút lễ vật đến nhà thầy,lễ vật tùy gia cảnh của người xin chữ.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Chữ xin cũng tùy theo nguyện vọng của người xin chữ, trong năm mới người ta cầu mong điều gì nhất thì người ta xin, người cầu tài lộc thì xin chữ tài chữ lộc, người cầu con cái xin chữ phúc, người cầu sức khỏe sống lâu xin chữ thọ… Có những ông đồ thì lại đến các chợ, hoặc nơi đông người qua lại, bày giấy mực ra để bán chữ, có thể nói chỗ ông đồ ngồi là chỗ mọi người xúm vào đông nhất. Những ông đồ chữ đẹp được mọi người chú ý rất nhiều, mỗi chữ cũng chẳng đáng bao nhiêu tiền, nên ai cũng muốn mua cho mình một vài chữ, sắc đỏ của giấy, mùi thơm của mực cũng làm cho ngày tết thêm màu sắc và hương vị. Ngoài cầu may mắn, người ta còn muốn xin cái đức độ, tài năng của ông đồ, lấy chữ để răn mình. Ngày nay, văn hóa hội nhập khiến hình ảnh về khu phố Ông Đồ cũng có một số sự thay đổi, khi bên cạnh những bậc “cao niên” thì cũng đã xuất hiện rất nhiều “ông đồ” với tuổi đời còn rất trẻ, thậm chí có ông đồ chỉ ở độ tuổi đôi mươi. Bên cạnh đó, bên cạnh viết chữ Hán, chữ Nôm thì các ông đồ ngày nay còn viết cả chữ quốc ngữ.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Nhìn chung ngày nay, đối tượng đến với Phố Ông Đồ ngày tết là phong phú hơn. Tuy vậy những tinh hoa xưa về cơ bản vẫn được lưu truyền đến ngày nay. Ngày nay, mỗi lần đến với Phố Ông Đồ, du khách sẽ nhìn thấy sự rực rỡ của các màu sắc, đủ các kích cỡ của các bức thư pháp treo ngay cạnh tường của Văn Miếu, dọc tuyến phố có rất đông du khách trong và ngoài nước ngắm nhìn, chụp ảnh về không gian của Phố chợ Ông Đồ, xem các ông đồ thể hiện tài năng. Các Ông Đồ có nhiều lứa tuổi khác nhau, nhưng chỗ các Ông Đồ già mặc áo the, đầu đội khăn xếp, viết chữ nghĩa vuông vắn, mực thước thường có đông du khách ngồi xem cách thể hiện, du khách vừa xem vừa nghe các cụ giảng giải về nội dung các chữ, cách viết, cách mài mực, viết làm sao cho chữ đẹp không bị nhoè, không bị chảy mực, giới thiệu về lịch sử của chữ nho, cũng như dấu ấn của một thời thi cử có mang theo lều chõng của các sĩ tử trong lịch sử. Khác với những ông đồ già,có một số ông đồ trẻ đầu cũng đội khăn, mặc áo nhiễu sặc sỡ in chữ thọ để tạo thêm dáng vẻ của một nhà nho.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Người già thường hay xin chữ Hiếu, chữ Đức về cho con, người trẻ có hiếu hay xin chữ Phúc cho bố mẹ, ông bà. Người đi làm công sở thường xin chữ Nhẫn, du khách nước ngoài hay xin chữ Hạnh Phúc, với những người buôn bán thường hay xin chữ Phát, chữ Lộc. Đối với chữ Tâm là chữ được nhiều tầng lớp xin nhất, thường đi kèm với chữ Tâm có hàng chữ nhỏ Phúc Tự Tâm Sinh nghĩa là do cái “tâm” của mình mà sinh ra cái “phúc”. Hoặc du khách có thể yêu cầu các Ông đồ viết theo những chữ mà mình thích, có thể là một câu thơ hay một chữ bất kỳ, những chữ gắn với một năm mới sắp đến, những chữ mong ước, khát vọng trong cuộc sống. Không chỉ có vậy đến đây khách còn được các Ông đồ hướng dẫn cách viết Thư pháp, khách có thể tự mình viết những chữ tuỳ theo sở thích của mình. Khi đến đây du khách cũng như những người yêu nghệ thuật Thư pháp thường quan niệm là xin chữ, gọi là xin chữ cho thanh tao, nhưng thực ra là đi mua chữ lấy vận may trong năm mới. Một điều khác biệt giữa ngày nay so với ngày xưa đó là, theo truyền thống của người xưa, chữ Thánh hiền với các bậc Nho gia chỉ để cho hoặc tặng chứ không để bán, đã là Nhà Nho thì không ai lại đi bán chữ Thánh hiền, tuy nhiên ngày nay, với sự ảnh hưởng của trào lưu hội nhập thì hầu hết các tác phẩm thư pháp đều được bán. Thông thường, thư pháp tiếng Việt thường không đắt hàng bằng chữ Nho, vì thường cầm bức thư pháp chữ Nho nhất là chữ viết của người viết thư pháp nổi tiếng. Ngày nay, cũng nằm trong không gian của Phố chợ Ông đồ còn có các loại hình nghệ thuật khác được giới thiệu , phục vụ khách như: vẽ truyền thần, trưng bày đá cảnh, bán các đồ lưu niệm bằng gỗ.. tạo nên sự đa dạng của phố chợ ngày Xuân.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Người Việt tin rằng, đi lễ chùa đầu năm không đơn giản chỉ để ước nguyện, mà đó còn là khoảnh khắc để con người hòa mình vào chốn tâm linh, bỏ lại phía sau bao vất vả trong cuộc mưu sinh. Hòa vào dòng người đi lễ, mỗi người trong chúng ta sẽ cảm nhận được sự giao hòa của trời – đất. Mùi khói nhang, sắc màu rực rỡ của đèn, hoa cùng với không gian thanh tịnh của chốn linh thiêng sẽ làm cho lòng người trở nên nhẹ nhàng, thanh thản.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Cũng là lễ chùa đầu năm, nhưng cách thức và nghi lễ ở hai miền Nam – Bắc có những nét khác nhau. Đối với người miền Bắc, khi đi chùa đầu năm thường phải có đồ lễ, hoặc hương hoa. Theo lệ thường, mâm lễ bao giờ cũng đủ cả hương, hoa, tiền vàng và một tờ sớ viết bằng chữ nho, ghi những điều cầu mong của gia chủ cho một năm vạn sự như ý. Đặc biệt, trong lời văn khấn của người miền Bắc thường có vần, có điệu, âm vực thì trầm bổng. Khi thể hiện, lời khấn nghe như thơ, như nhạc ngân nga trong không gian u huyền của đình chùa, tạo nên sự linh thiêng, hư ảo. Lễ xong, người đi lễ thường xin nhà chùa một thứ gì đó về làm lộc đầu năm. Còn đối với người miền Nam, việc hành lễ đơn giản hơn, đầu năm đi lễ chùa thường không phải đem theo đồ lễ, nếu có cũng chỉ là hoa quả chứ không bao giờ có đồ mặn (xôi thịt) như người miền Bắc. Lời khấn cũng đơn giản, không câu nệ văn vẻ. Người lên chùa ước gì thì cầu đó, không nhất thiết phải dùng sớ bằng chữ nho. Cách khấn như thế người ta hay gọi là khấn nôm.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Tết đến Xuân về, trong tâm thức mỗi người dân Việt, cái khoảnh khắc giao thừa – khoảnh khắc khởi đầu của một năm mới bao giờ cũng gợi nguồn cảm xúc đặc biệt thiêng liêng. Đó là khoảnh khắc đại gia đình thành kính lạy tạ ơn mười phương Trời Phật và ông bà tiên tổ đã cho gia đình một năm an khang, phúc lộc. Sau đó là con cháu quây quần xum vầy, cùng dành cho nhau những lời cầu chúc đẹp nhất với ước mong mùa xuân sẽ đem về cho gia đình, cho vạn vật những điều may mắn an lành. Ngay sau giây phút thành kính đón giao thừa, nhiều gia đình Phật tử nói riêng, đồng bào nó chung thường cùng nhau đi lễ chùa, hái lộc đầu năm. Việc đi lễ chùa và hái lộc đầu năm bởi vậy đã trở thành phong tục, một nét văn hóa đẹp trong đời sống tâm thức mọi người dân việt. Từ người nông dân, bậc tri thức đến các thương gia buôn bán, dù điều mong cầu khác nhau nhưng trước cửa Phật, ai cũng mong được Ngài từ bi gia hộ. Tuy nhiên với các gia đình Phật tử, ý nghĩa của việc đi lễ chùa hái lộc đầu năm không chỉ mang ý nghĩa đơn giản là xin lộc cầu may. Mà với Phật tử, mỗi khi Xuân về còn là dịp chúng sinh hoan hỉ đón mừng Xuân Di Lặc.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Có người lễ Phật với tinh thần quán thấu “Năng lễ, sở lễ tánh không tịch” (Phật, chúng sinh tánh thường rỗng lặng). Có người kính lễ đấng Đạo sư, bậc thầy chỉ đường, mong được soi sáng và gia hộ thêm nghị lực để tiếp tục dấn thân trên lộ trình tu tập. Và cũng có người chí thành cầu mong các Ngài phù hộ độ trì cho tai qua nạn khỏi, tật bệnh tiêu trừ, gia đình hòa hợp, làm ăn phát đạt v.v… Tất cả những hình thức cầu nguyện này đều chính đáng, phù hợp với Chánh pháp. Chỉ cần chúng ta xuất phát từ tâm nguyện chí thành, cung kính và tin tưởng tuyệt đối nơi sự gia hộ của chư Phật, Bồ tát. Tùy nhân duyên của chúng ta, tùy phước đức của chúng ta gieo trồng, mà chư Phật, Bồ tát sẽ thệ độ cho chúng ta và muôn loài.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Ngoài tục lễ chùa, người Việt còn có tục hái lộc vào đêm giao thừa. Theo quan niệm của người xưa, không có loài nào sinh sôi nảy nở và có sức sống mãnh liệt như loài cây. Mỗi độ Xuân về, những chồi non nhú lên thể hiện sức sống tràn đầy sinh lực. Do đó, người ta đi xin lộc đêm giao thừa là để cầu mong có được sức sống dẻo dai, mạnh khỏe và có ích như loài cây. Vào dịp đầu năm, người dân thường ghé lại các đình, chùa để xin một nhánh non đem về treo trước cửa nhà hoặc chưng trên bàn thờ gia tiên với hy vọng rước được phước lộc về cho gia đình.

Ôn lại kỷ niệm Tết nguyên đán ngày xưa - Tạp Chí Designer Việt Nam

Cành lộc được chọn thường là loại cây có phong cách, dáng dấp của người quân tử, thể hiện được sự bao dung và nhân ái. Cũng theo phong tục cổ truyền và quan niệm của người xưa, lộc Xuân hái từ những cây như đa, sung, xanh, si sẽ đem lại những kết quả tốt đẹp nhất. Còn hái lộc từ cây tùng, cúc, trúc, mai sẽ mang lại niềm vui, hạnh phúc và sức khỏe cho mọi người trong gia đình.

Bạn cũng có thể thích Thêm từ tác giả

Chúng tôi đang chuyển sang sử dụng phiên bản mớiXem Ngay Tại izdesigner.org